CorporatieGids Magazine

NOVEMBER 2026 I 73 72 I CORPORATIEGIDS MAGAZINE Capabilitydenken is het denken in vermogens van een organisatie: “Of eenvoudiger: ‘wat moet je als corporatie kunnen’,” begint Jan het gesprek. “Capabilities modelleren die vermogens tot een soort landkaart voor de organisatie en vertellen wat een organisatie moet kunnen, niet hoe zij dat precies doet. Daardoor kun je veel zuiverder het gesprek voeren. Wat moeten we kunnen om een vraagstuk zoals beschikbaarheid of leefbaarheid op te lossen? Wat kunnen we al? En welke vermogens moeten we nog ontwikkelen? Het helpt om slimme keuzes te maken zonder direct in afdelingen, processen of systemen te denken. Voor programma- en projectmanagers geeft het bovendien een inhoudelijk stuurinstrument naast bestaande veranderaanpakken zoals Lean, agile of programmamanagement. Je kijkt naar vermo- gens, afhankelijkheden, volgorde en volwassenheid, en gebruikt dat om sturing aan te brengen op je verandering.” Bijdragen aan doelstellingen De toenemende complexiteit waar woningcorporaties mee te maken hebben is volgens Roy aanleiding om met business capabilities aan de slag te gaan: “Corporaties staan voor grote uitdagingen. Niet alleen als het gaat om technologische ontwikkelingen, maar ook rond maatschappelijke druk, schaarste en de vraag hoe je als organisatie wendbaar blijft. Tegelijk merkten we dat CORA nog vaak aan IT wordt gekoppeld, terwijl het juist ook over de business en het management zou moeten gaan. Als je spreekt over digitale transformatie, wordt al snel de vertaling naar systemen gemaakt. Maar veel belangrijker is dat je begrijpt wat die technologie kan bijdragen aan je organisatiedoelstellingen en welke veranderingen dat vraagt. Daarom begin je bij de organisatievraag. Die bepaalt welk deel van CORA je nodig hebt.” Overzicht Vaak is het bij veranderinitiatieven lastig om overzicht te krijgen van alle afhankelijkheden, gaat Lex verder: “Als er bij één afdeling iets verandert, heeft dat vaak impact op andere afdelingen, processen, informatie en applicaties. Capability- denken kan helpen om die samenhang zichtbaar te maken en beter te bepalen wat nodig is en in welke volgorde. Bij Haag Wonen onderzoeken we momenteel in een pilot hoe we de CORA-capabilities binnen ons architectuurplatform kunnen toepassen. Zo willen we ontdekken of deze manier van kijken ons helpt om veranderinitiatieven beter te beoordelen en keuzes te onderbouwen, zodat we onze mensen en middelen zo goed mogelijk inzetten voor onze huurders en maatschappelijke opgaven.” Organisaties vergelijken Capabilitydenken maakt organisaties volgens Roy bovendien beter vergelijkbaar: “Je kunt kijken hoe goed je bepaalde vermogens beheerst, hoe je dat hebt ingericht en wat je van anderen kunt leren. Dat kan op grote thema’s, maar ook op kleine vraagstukken. Als je bijvoorbeeld plattegronden in een woningadvertentie wilt gebruiken, kun je dat opdelen in kleinere vermogens: wat moet ik kunnen om dat voor elkaar te krijgen? Dan voer je een ander gesprek dan wanneer je direct begint over data of systemen. Zeker in een periode waarin schaarste toeneemt, helpt dat om effectiever en wendbaarder te worden en toch je bijdrage aan maatschap- pelijke opgaven te blijven leveren.” Eén kaart voor de sector Binnen CORA is nu een capabilitykaart voor de sector ont- wikkeld waar corporaties gebruik van maken. Jan daarover: “In CORA hebben we een referentie gemaakt waarmee corporaties sneller kunnen starten. De basis is een capability- kaart met op het hoogste niveau vijftien capabilities in drie categorieën: Sturing, Primair en Ondersteuning. Sturing gaat over vermogens die de koers bepalen, bewaken en verant- woorden. Primair gaat over de kernactiviteiten van een corporatie, zoals het contact met huurders en vastgoed. Ondersteuning faciliteert de organisatie en haar capabilities, bijvoorbeeld via financieel beheer of informatievoorziening. Belangrijk is dat je de kaart leest als vermogens, niet als afdelingen. Eenzelfde afdeling kan bijdragen aan meerdere capabilities en één applicatie kan meerdere capabilities ondersteunen. De kaart vervangt niets van wat CORA al heeft, maar ordent het als een gereedschapskist voor wie verandert. Omdat de kaart sectorbreed is, spreken corporaties, leveran- ciers en ketenpartners dezelfde taal over wat een corporatie moet kunnen. Dat maakt vergelijken, samenwerken en uitvragen eenvoudiger.” Andere manier van kijken Op de vraag hoe capabilitydenken verschilt van de ‘normale’ manier waarop corporaties werken, legt Roy uit: “Neem bijvoorbeeld risicomanagement rond schimmelproblematiek. Dan gaat het niet alleen om een technisch vastgoedvraagstuk, maar ook om contact met de bewoner en het beheersen van risico’s. Je hebt dus onder andere te maken met Vastgoed- beheer, Relatiebeheer en Organisatiesturing. Vervolgens kun je op de capabilitykaart kijken of je die vermogens al voldoende beheerst. Zo niet, dan moet je ze versterken, eventueel samen met ketenpartners. Pas daaronder kijk je naar processen, afdelingen, applicaties en systemen. Hebben we die al goed ingericht, of moeten we daar extra aandacht voor hebben?” Lex herkent dat ook in de praktijk bij Haag Wonen: “Juist doordat we niet altijd alle kennis en kunde zelf in huis hebben, werken we regelmatig met partners. Maar dan moet je als organisatie wel goed kunnen beoordelen of wat zij aandragen ook echt is wat je nodig hebt om te veranderen. Capabilities helpen om daar scherper in te worden. Neem het thema vastgoedsturing. Bij vragen rond dit thema helpt capability- denken bijvoorbeeld om eerst te kijken wat we als organisatie nodig hebben om onze doelen te bereiken. Pas daarna kijken we welke processen, informatie en systemen daarbij passen. Zo voorkomen we dat we te snel naar een technische oplossing grijpen. Soms zijn de uitkomsten heel erg voor de hand liggend. Dan zegt het gezonde verstand al dat we daar iets mee moeten, maar capabilitydenken helpt juist ook om punten zichtbaar te maken die je anders misschien niet ziet.” Echte partnerships Capabilitydenken houdt daarnaast niet op bij de grenzen van je eigen organisatie, gaat Jan verder: “We hebben het vaak over partners, maar niet altijd over echt partnerschap. In de praktijk wordt nog vaak een partij geselecteerd om een specifiek probleem op te lossen. Terwijl het in de toekomst steeds belangrijker wordt dat er ecosystemen ontstaan waarin activiteiten door anderen worden uitgevoerd, maar wel bijdragen aan jouw doelstellingen. Dan moet je die partners ook betrekken bij het gesprek over wat je als organisatie moet kunnen, hoe je dat organiseert en hoe je samenwerking daarop inricht. Het is relatief makkelijk om een ketengesprek te voeren over losse kunstjes of oplossingen, maar capability- denken dwingt je om het gesprek te voeren over de samen- werking zelf. Wat willen we samen bereiken, welke vermogens zijn daarvoor nodig en wie draagt daaraan bij?” De veranderaars Op de vraag voor welke corporatiemedewerkers deze manier van werken vooral relevant is, vat Roy samen: “Eigenlijk voor iedereen die bezig is met veranderen en optimaliseren. Dan heb je het over bestuurders en managers, maar ook over informatiemanagers, bedrijfsadviseurs, beleidsmedewerkers en Enterprise architecten. Daarnaast zijn capabilities relevant voor programmamanagers, procesadviseurs, controllers en product owners. Die groep noemen we samen de veranderaars. Voor hen werken we aan een naslaggids en een werkgids. De naslaggids beschrijft de capabilitykaart compleet en de werkgids laat zien hoe je er concreet mee aan de slag kunt. Denk aan een heatmap-sessie om samen belang en volwassen- heid te wegen, het in kaart brengen van een verandertraject of het voeren van het gesprek met bestuur. De werkgids is opgebouwd rond vier toepassingen van de kaart: als meetlat voor vermogen en volwassenheid, als kapstok voor samenhang, als kompas voor verandertrajecten en als gemeenschappelijke taal voor het gesprek. Zo moet het een praktisch hulpmiddel worden voor iedereen die verandering in de corporatie beter wil sturen.” Gemeenschappelijke verandertaal Capabilities kunnen de sector helpen om grip te houden op veranderingen, te bepalen of deze bijdragen aan strategische doelen en keuzes te maken, sluit Jan af: “Ze vormen een gemeenschappelijke taal tussen de verschillende expertises die bij verandering betrokken zijn. Dat helpt om complexe veranderingen bestuurbaar te maken. Zeker bij thema’s als digitalisering en AI is dat belangrijk, door eerst te kijken naar welk vermogen je wilt versterken voordat er gekozen wordt voor een tool. Zo wordt de capabilitykaart een gereedschaps- kist voor iedereen die binnen de corporatie aan verandering werkt.” Foto's: Rhalda Jansen

RkJQdWJsaXNoZXIy Mzg5Mzg=