Digitale autonomie klinkt voor veel woningcorporaties nog als een technisch of abstract begrip, maar raakt in de praktijk direct aan bestuurlijke wendbaarheid. Volgens CEO Wibo Pollmann van Finalist en Hans Mulder, commissaris van Finalist en professor Enterprise Engineering aan de Antwerp Management School, ligt de kern van digitale autonomie niet alleen in technologie, maar juist in de vraag hoeveel regie een corporatie nog heeft over haar eigen digitale toekomst. In gesprek met CorporatieGids Magazine vertellen ze wat dat concreet voor architectuur, governance en risicomanagement betekent en hoe corporaties de stap kunnen zetten van afhankelijkheid naar meer keuzevrijheid en flexibiliteit.
Wat verstaan jullie precies onder digitale autonomie?
Digitale autonomie betekent dat een corporatie voldoende regie houdt over haar eigen digitale omgeving om zelfstandig keuzes te kunnen blijven maken. Dat gaat verder dan technologie alleen. Het raakt governance, data, processen en besluitvorming. Vaak gaat het debat over big tech en geopolitieke afhankelijkheid, maar ook dichter bij huis kunnen organisaties sterk afhankelijk worden van leveranciers en platformen. Kun je processen aanpassen wanneer wetgeving verandert? Kun je data eenvoudig ontsluiten? Kun je vernieuwen zonder het hele landschap te vervangen? De grootste afhankelijkheid zit vaak niet in het systeem zelf, maar in de manier waarop processen en besluitvorming daaromheen zijn ingericht.
Waarom is dit volgens jullie juist nu een urgent thema voor woningcorporaties?
Digitalisering raakt direct aan de continuïteit van corporaties. Veel organisaties zijn voor processen, data en dienstverlening sterk afhankelijk geworden van een klein aantal dominante leveranciers. Dat werkt zolang alles meebeweegt. Maar wanneer aanpassingen traag verlopen, kosten stijgen of data moeilijk overdraagbaar zijn, verandert afhankelijkheid in een bestuurlijk risico. Wij formuleren dat scherp: als je niet meer van leverancier kunt veranderen, heb je feitelijk geen regie meer.
In veel sectoren is digitalisering lange tijd ingestoken op efficiëntie, snelheid en gemak. Wanneer slaat die logica volgens jullie om in afhankelijkheid?
Efficiëntie slaat om in afhankelijkheid wanneer gemak en integratie ertoe leiden dat veranderen steeds moeilijker wordt. Processen, data en koppelingen raken dan steeds dieper verweven met één primair systeem. Het risico is dat innovatie verschuift naar instandhouding. Je kunt nog doorontwikkelen binnen het bestaande systeem, maar fundamentele vernieuwing wordt lastig.
De corporatiesector heeft die ontwikkeling eerder meegemaakt. Een dominante leverancier werd ingeruild voor meerdere leveranciers, maar de afhankelijkheid bleef grotendeels bestaan. Het monopolie veranderde vooral in een duopolie. Al in 2011 werd binnen de sector aandacht gevraagd voor Business Process Management: processen losser organiseren van het primaire ERP-systeem. Mede door AI ontstaan nu nieuwe mogelijkheden om processen veel flexibeler rondom systemen te organiseren.
Jullie willen een lans breken voor open architectuur. Wat verstaan jullie daar concreet onder?
Open architectuur betekent dat systemen niet functioneren als gesloten blokken, maar als onderdelen van een flexibel digitaal landschap. Data, processen en functionaliteiten moeten via open standaarden kunnen samenwerken. Initiatieven als CORA en VERA vormen daarvoor een belangrijk fundament. Daarnaast zien we binnen de sector steeds meer voorbeelden van gedeelde digitale ecosystemen, zoals het Aedes-platform waarin de website, community en dienstverlening via open technologie en integraties flexibel zijn georganiseerd. Tegelijkertijd leiden standaarden alleen niet automatisch tot autonomie. Zolang processen volledig verweven blijven met één systeem, blijft afhankelijkheid bestaan.
Wat is ervoor nodig om zaken als open standaarden, gedeelde componenten en keuzevrijheid te omarmen?
Dat vraagt om een andere kijk op digitalisering. Niet langer staat het systeem centraal, maar de flexibiliteit rondom systemen. Corporaties hebben veel vergelijkbare processen. Daarom liggen er kansen in herbruikbare componenten, gezamenlijke standaarden en sectorale samenwerking. Daarvoor is duidelijke governance nodig: wie beheert standaarden, hoe organiseer je doorontwikkeling en hoe voorkom je nieuwe afhankelijkheden?
Hoe kan Finalist woningcorporaties op dat gebied ondersteunen?
Finalist ziet haar rol niet als leverancier van een nieuw dominant systeem, maar als partner die corporaties helpt hun digitale regie te vergroten. Wij helpen corporaties processen, workflows en data flexibeler rondom bestaande systemen te organiseren via open integraties, workflowtechnologie en AI. AI maakt het mogelijk processen sneller en herbruikbaar te modelleren buiten de beperkingen van één primair systeem. Daardoor ontstaat meer ruimte voor innovatie en keuzevrijheid.
Wat vraagt digitale autonomie volgens jullie van bestuur, governance en risicomanagement?
Wanneer bijvoorbeeld de dienstverlening niet aangepast kan worden omdat systemen niet meebewegen, is dat geen ICT-vraagstuk meer, maar een strategisch risico. Bestuurders hoeven geen IT-specialisten te worden, maar moeten wel fundamentele vragen stellen: hoe afhankelijk zijn we geworden, kunnen we nog bewegen en hebben we nog grip op onze digitale koers? Want een organisatie die digitaal niet meer kan bewegen, verliest uiteindelijk ook haar bestuurlijke wendbaarheid.
Als jullie vooruitkijken: hoe kunnen woningcorporaties de komende jaren de stap maken van digitale afhankelijkheid naar meer keuzevrijheid en wendbaarheid?
Niet door alles te vervangen, maar door slimmer te ontkoppelen. De beweging zit in het organiseren van processen, data en workflows rondom bestaande systemen, ondersteund door open standaarden en modulaire architecturen. Digitale autonomie betekent dan niet dat corporaties alles zelf moeten doen, maar dat zij voldoende regie behouden om te kunnen blijven kiezen, samenwerken en vernieuwen.
Bron: CorporatieGids Magazine, Foto: Finalist
Zoals ieder jaar was het een voorrecht om CorporatiePlein te mogen organiseren. En de 2026-editie, de zestiende van het…
www.corporatieplein.nl
CorporatieGids Magazine - September 2026 Inhoud Tim Standhart (Vidomes): Van AI-hype naar AI-houvast Maarten van Heugten (Autoriteit woningcorporaties):…
Zoek en vind leveranciers en adviesbureaus die IT-diensten en oplossingen aanbieden aan woningcorporaties.
